Χρονικό της ομαδικής έκθεσης τέχνης «Αυτή τη φορά να μην ξεχάσουμε». Ενα ταξίδι εικαστικής ευαισθητοποίησης που ξεκίνησε από την πυρόπληκτη Ηλεία και έφτασε μέχρι το Παρίσι
Του Τζίμη Ευθυμίου
Ακούγεται σαν θεατρικό με πράξεις αλλά είναι αλήθεια. Τα έργα υπάρχουν στ’ αλήθεια, στοιβαγμένα σε μια καρότσα. Τα καμένα δέντρα εξακολουθούν να είναι καμένα. Η αμηχανία μας απέναντι τους, το ίδιο αλήθεια. Οι κανονικοί καλλιτέχνες είναι εδώ και όχι κάπου αλλού, ήσυχοι στην αναγνώριση τους και η πιο κάτω ιστορία είναι αληθινή, αλλά μοιάζει όσο καμιά ταινία με ταινία.
ΠΡΑΞΗ ΠΡΩΤΗ: Αύγουστος 2007, Πηγές Αχελώου Νερά, αντανάκλασης παντού. Νύμφες, καθαρές, παράδεισος. Πέφτουν τα πρώτα τηλέφωνα. Καίγεται ο Καϊάφας. Ο Πάρνωνας. Η Ολυμπία! Στον Ταΰγετο το πατρικό του Θεόφιλου. Μέχρι και ο Χολαργός, με παίρνει ο Ευτύχης τηλέφωνο, λίγο έξω από το σπίτι μας. Οργή. Αμηχανία.
ΠΡΑΞΗ ΔΕΥΤΕΡΗ: Οκτώβρης 2007, Κατεχάκη Μόλις έχουν κοπάσει οι τηλεμαραθώνιοι στην τηλεόραση. Κάποιοι πάλι θα βγάλουν λεφτά και δεν θα είναι φυσικά αυτοί που πραγματικά έχουν την ανάγκη. Το πρόγραμμα απότομα αλλάζει. Το βράδυ στον (δικό μας) Ορίζοντα η κουβέντα είναι αυτή: Να μην το αφήσουμε να ξεχαστεί. Και οι 40 καλλιτέχνες συμφωνούν να κάνουμε κάτι. Εντυπωσιάζομαι. Σε 10 μέρες η έκθεση εγκαινιάζεται. Κόσμος. Ποιητές διαβάζουν με αναβράζοντα συναισθήματα. Ο Νάνος Βαλαωρίτης έχει γύρει το κεφάλι για λίγο και νομίζεις ότι γέρνει το σπίτι.
ΠΡΑΞΗ ΤΡΙΤΗ: Δεκέμβρης 2007, στην Ταράτσα του χώρου, μόλις μας αποχαιρετά ο Δημήτρης Σπύρου. «Λοιπόν, σας περιμένουμε στον Πύργο. Το Φεστιβάλ Κινηματογράφου για Νέους, θ’ ανοίξει με την έκθεση». Είναι δύσκολο στο σπίτι του κρεμασμένου να μιλάς για σχοινί. Εκτός και αν νοιώθεις κι εσύ το ίδιο κρεμασμένος. Χώρος, οι παλιές αποθήκες του ΑΣΟ στον Πύργο. Εκεί που στοιβάζεται και η ανθρωπιστική βοήθεια. Φτωχοδιαβόλοι μου (!) ζητάνε να πάρουν ένα ακόμη ζευγάρι παπούτσια. Πυρόπληκτοι ή όχι, δεν έχει σημασία. Η Γιώτα Αποστολακάκη φέρνει ένα συγκλονιστικό έργο. Δύο κύλινδροι ξετυλίγουν ένα μεγάλο χαρτί με εγγραφές, σχέδια και κείμενα μικρών παιδιών απ’ τα καμένα χωριά της Ολυμπίας. Στα εγκαίνια ο Ανδρέας Παγουλάτος μας κρατάει όρθιους πάνω στα ποιήματα του, ενώ πίσω ένα βιολί παίζει.
ΠΡΑΞΗ ΤΕΤΑΡΤΗ: Μάρτης 2008, 8:15 το πρωί Ο Νίκος Σακούλης έχει μόλις ξεφορτώσει τα έργα από το αυτοκίνητο του και ξαναγυρνά στην Ηλεία. Δεν ήταν υποχρεωμένος να το κάνει, αλλά το ‘κανε, ό,τι θα έπρεπε να κάνουν όλοι. Ευτυχώς, στον τόπο αυτό πάντα θα βρεθεί ένας άνθρωπος να αναπληρώσει. Το παλιό Νοσοκομείο της Πάτρας, παραπεταμένο λίγο αλλά ιδανικός χώρος για να συνεχίσουμε την αφήγηση μας. Μετά τη ζεστασιά του Πύργου, η Πάτρα είναι μια περίεργη ανατροπή. Τέχνη; Ποια τέχνη; Πολλοί ωστόσο άνθρωποι απ’ το πουθενά έρχονται να δώσουν ενέργεια εκεί που χρειάζεται. Ο Νίκος, ο Χάρης Βελαώρας, ο Ιβάν και ο μετέωρος Πρέσσας από την Β. Ελλάδα, κάποιοι απ’ την Αντιρατσιστική Πρωτοβουλία, την εφημερίδα Πελοπόννησος και τους Πολίτες εν Δράσει. Εκείνος ο ήσυχος κύριος από τους Οικολόγους (αλλά μόνο εκείνος).
ΠΡΑΞΗ ΠΕΜΠΤΗ: Μάρτης ακόμα Ψιλοβροχο με απότομες λιακάδες στο Αιγαίο. Αυτή η πόλη κάποιες ώρες σου δίνει την εντύπωση ότι δεν κατοικείται. Μα τόσο όμορφη. Στο βουνό που κρέμεται από πάνω απ’ την πόλη, αν δεν ήταν καμένα όλα. Οι άνθρωποι του Δήμου μας πάνε το βράδυ σ’ ένα απίστευτο χωριό. Περνάμε ρεματιές, φαράγγια, φοβερή θέα, πλούσια βλάστηση καμένη όλη… Ωραίοι άνθρωποι, που δεν τους αξίζει ένα τέτοιο τοπίο. Το παλιό νοσοκομείο, ένα κομμάτι παλιάς αρχοντιάς όπως αυτό της Πάτρας. Μόνο που δεν μπορούμε να καρφώσουμε πάνω ούτε ένα καρφί. Τη λύση ευτυχώς δίνουν οι εργάτες. Το ντύνουμε με πουά και κρεμάμε εκεί όλα τα έργα. Το βράδυ απογειώνονται όλα με τη φωνή του Γρηγόρη Κακούρη, που τραγουδάει Λόρκα μαζί με την Μαρία από την Ισπανία. Ενα κρύσταλλο. Ο Τρύφωνας Θωμόπουλος να κεντά την ποίηση στο πιάνο.
ΠΡΑΞΗ ΕΚΤΗ: Απρίλης 2008, Ναύπακτος Τη μια στιγμή είσαι στο κενό, και την άλλη περνάς απέναντι. Φορτώνουμε στο στέισον του Γιάννη Σκαρλάτου και στο αμάξι μου ό,τι υπάρχει. Στην Ναύπακτο μας περιμένουν φωτεινά πρόσωπα. Η αεικίνητη Σοφία, η Μαριλένα Ζολώτα και ναι, πάλι ο Χάρης Σιδηρόπουλος και ο Πρέσσας. Η αίθουσα βλέπει στο παλιό ενετικό λιμάνι. Είναι απίστευτο πόσα χρώματα αλλάζει η θάλασσα κάθε ώρα. Το βράδυ στα εγκαίνια, 4 δήμαρχοι. Ο δήμαρχος Αντιρρίου μου μιλάει για την ελληνική πραγματικότητα. «Δεν πειράζει δήμαρχε», του λέω, «απλά να θυμόμαστε, να θυμόμαστε να ’μαστε σε κάποια πράγματα αντί! Εσύ το ’χεις». Αυτό!
ΠΡΑΞΗ ΕΒΔΟΜΗ: Απρίλης 2008, Ελασσόνα Ενας Γιάννης, ήρωας του Δήμου, έχει έρθει χαράματα με το ημιφορτηγό, από Ελασσόνα. Βιαστικά φορτώνουμε και φεύγει. Τι να πρωτοβάλεις μέσα, τα δάκρυα των παιδιών του Δημοτικού όταν έβλεπαν τα έργα; Θεσσαλία, χαράματα. Τι να πεις γι’ αυτή την πόλη; Οταν κλείναμε την έκθεση, τους εξηγούσα ότι κυνηγάμε κυρίως πόλεις με καμένα. «Εχουμε έναν Ολυμπο» μου είπαν και «δεν θέλουμε να καεί». Ξαναεντυπωσιάζομαι. Με την Θωμαή Κοντού, τοπική θεότητα του Πολιτισμού σ’ έναν χώρο με έργα που ’χαν μαζέψει απ’ όλη την Θεσσαλία. Ωρες μετά τα εγκαίνια ο κόσμος δεν έλεγε να φύγει. Την άλλη μέρα στο κεντρικό καφενείο «Το Κεντρικόν» ο Αντρέας πάλι κένταγε ποίηση. Ο Αλέξης Δάρρας. Η Ελενα Προδρομίδου τραγουδώντας Γκάτσο. Ορθιοι παντού. Σίγουρα όχι η Ελλάδα που έχω συνηθίσει. Τελειώσαμε με γλέντι. Πάνω στο γλέντι.
ΠΡΑΞΗ ΟΓΔΟΗ: Ιούνιος 2008, Βόλος Τόσο κεφάλαιο καλής ενέργειας θα χρειαζόταν οπωσδήποτε μια καλή ανάπαυλα. Στον Βόλο τα πράγματα είναι αυστηρά. Η Αίθουσα De Kirico γεμάτη έργα αλλά όχι κόσμο. Υπήρχαν και πολλές εκδηλώσεις βλέπεις… Η μέρα του Περιβάλλοντος, ένα συνέδριο, ο απόπλους της Αργώς… Είχε μόλις ακυρώσει και ο Γλαύκος, ένα χωριό στο Πήλιο, γιατί μάλωσαν μεταξύ τους οι δημοτικοί, κι εκεί όμως μύριζε ο καπνός. Η διοργάνωση πάντως, άψογη. Συνεχίσαμε να διηγούμαστε τις ιστορίες μας στα παιδιά και τα τοπικά μέσα. Γυρνώντας σταματάμε για λίγο στο Γαλατικό χωριό της Ελασσόνας.
ΠΡΑΞΗ ΕΝΑΤΗ: Ιούνιος 2008, Δήμος Πυλλήνης. Ορεινή Ναυπακτία Ενα χωριό που θέλει να ζήσει. Την πρώτη μέρα της έκθεσης γίνεται ένα μικρό συνέδριο με θέμα το περιβάλλον. Τέχνη και περιβάλλον. Γύρω παππούδες και γιαγιάδες, ντόπιος κόσμος ν’ ακούει με ενδιαφέρον, παρότι πάνω λειτουργούσε ήδη η γιορτή. Στήνουμε με Χάρη Πρέσσα, Αλεκάρα και Μαριλένα ένα γλυπτό που θα μείνει στην πλατεία του χωριού. Ενας κορμός δέντρου που καταλήγει σε μεταλλικές αναμονές με τσιμεντένια πρόσωπα. Την άλλη μέρα έχει παραδοσιακό πανηγύρι στο Δρυόδασος. Μια Ελλάδα που σε αναστατώνει την ίδια στιγμή που νομίζεις ότι δεν κινείται τίποτα.
ΠΡΑΞΗ ΔΕΚΑΤΗ: Νοέμβρης 2008, Ζάκυνθος Τελικά, η απίστευτη Βάσω Τερψοπούλου τα κατάφερε. Είμαστε στο νησί όνειρο και έχουμε να στήσουμε στο Βυζαντινό Μουσείο. Τρέμω στην ιδέα ότι μπορεί να ακουμπήσουμε ένα από τα αριστουργήματα γύρω μας. Μια καθ’ ημάς αναγέννηση. Ζακυνθινοί καλλιτέχνες φέρνουν έργα τους. Συγχρόνως φτιάχνουμε ένα μεταλλικό δέντρο, για να μείνει στην πόλη μόνιμα. Ο Τιμόθεος, σιδεράς και περσόνα μεγάλη, δουλεύει γελώντας. Ολο το νησί περνά από το σιδεράδικο και σχολιάζει το έργο. Σε δύο σαββατοκύριακα, ένα θαύμα έτοιμο. Δεν το πιστεύω, κάτω από τον τουρισμό και την επαρχιακή μουντίλα, αναπνέει ακόμα η Ζάκυνθος του θρύλου. Προλαβαίνω να δω καζάνια τσίπουρου να βράζουν, ν’ ακούσω αριέτες, να γευτώ φοβερή κουζίνα, να δω τον μητροπολίτη συγκινημένο να εγκαινιάζει την έκθεση. Φεύγω απ’ το νησί βράδυ, με τα φώτα να αντανακλούν σαν ανάμνηση και νομίζω ότι έζησα σε μια φαντασία.
ΠΡΑΞΗ ΕΝΔΕΚΑΤΗ: Δεκέμβρης 2008, Γκάζι Το ΚΕΘΕΑ κάνει ένα διήμερο στην Τεχνόπολη. Η έκθεση έχει πάλι την Αθήνα, αυτή τη φορά σε πολλά τετραγωνικά. Κόσμος πολύς. Το ΚΕΘΕΑ έχει τις δικές του νόρμες. Σ’ ένα 24ωρο έχουμε αναγκαστεί να στήσουμε την έκθεση δύο φορές. Ο Αγγελος Σκούρτης με το έργο: «Ολες μας οι μνήμες έχουν ίχνη δακρύων». Φορτώνουμε τα καπνά του Πάνου Χαραλάμπους. Αμάξια όπως πάντα στο τέλος, ενώ τα λέμε με τον Κωστή Τριανταφύλλου. Πώς θα αντιζυγίσω το πάθος που αυτός ο άνθρωπος έδωσε ανυστερόβουλα γι’ αυτό το καραβάνι; Κι η Πολυχρονάτου, η Πολυτοπούλου, ο Πρωτονοτάριος, η Χατζηπανηγύρη και όσοι άλλοι ξεχνάω. Ή ο Αριστείδης Δασκαλόπουλος, παππούς από την Ματαράγκα Καρδίτσας που τηλεπαθητικά λες παρακολουθεί από μακριά τα πάντα. Κάθε μέρα εγκαινίων χτυπάει το τηλέφωνο. «Κύριε Τζίμη, τι κάνει η έκθεση μας;» Ο Ανδρό σωτήριος σαν ελικόπτερο. Το να ’χεις τόσους ανθρώπους για τους οποίους χαίρεσαι συγχρόνως είναι κέρδος, που καταπολεμά κάθε κρίση.
ΠΡΑΞΗ ΔΩΔΕΚΑΤΗ: Γενάρης 2009, Χολαργός Ολες μου οι μνήμες για έναν τόπο όπου διάλεγα να δω ηλιοβασίλεμα μικρός και τώρα είναι στάχτη. Ο Δήμος εδώ μαθαίνει γρήγορα να μας καταλαβαίνει, αν και συντηρητικός. Συναυλία, ο Κώστας Ματσώρος, και το Κέντρο Σύγχρονης Μουσικής Ερευνας. Παιδιά του Ξενάκη, με χρόνια εμμονής σ’ ένα συναίσθημα ηλεκτροακουστικής μουσικής που τους πιο πολλούς ξενίζει (εξού και το όνομα). Η συναυλία ανοίγει την έκθεση με έργα live, performances. Αφήνουμε πίσω μας ένα μπρούτζινο κοριτσάκι, που κοιτά το ξερό πεύκο που βρίσκεται έξω από το Δημαρχείο. Δεν έχει σημασία που χάθηκε η ζωή από το δέντρο, όσο ότι το σώμα της απώλειας παραμένει ανάμεσα μας, έτσι για να μας θυμίζει την αφετηρία της ύπαρξης.
ΠΡΑΞΗ ΔΕΚΑΤΗ ΤΡΙΤΗ: Απρίλης 2009, Παρίσι Ετσι και αλλιώς το ταξίδι είναι μια έξοδος προς τα κει που οι απαντήσεις αργούν να έρθουν αλλά η ερώτηση μένει ζωντανή. Σ’ όσους λέγαμε ότι πάμε Παρίσι, στο Ελληνικό Σπίτι, κάτι τους έκανε. Λες να φταίει ο Διαφωτισμός ή η Μπελ Επόκ; Πάντως 24 άνθρωποι βρέθηκαν εκεί, εγκαινιάζοντας μια πολύ ωραία έκθεση στις 23 Απρίλη. Πρέπει να είχε τουλάχιστον 30 χρόνια να οργανωθεί ομαδική έκθεση Ελλήνων στο Παρίσι (μπορεί και να κάνω λάθος). Ποια είναι η αξία αυτού του πράγματος πιστεύω θα φανεί αργότερα. Θα γνωρίσουμε επιτέλους την Κάρλα; Θα μάθουμε να βγαίνουμε από το κελί μας και να βλέπουμε λίγα ή πολλά εκατοστά πιο πέρα από τον αφαλό μας; Οι Ζακυνθινοί θα μας στείλουν τελικά στην Αυστραλία και στο Σικάγο; Η Cosmote και η Eurobank θα κάνουν λίγη υπομονή για τα χρέη που τους μάζεψα με αυτό το ταξίδι στο οπουδήποτε; Το σίγουρο είναι ότι απαντήσαμε στη συνείδηση που λέει «κοιμάσαι καλλιτέχνη;» Το μπουζουκάκι μας έπαιξε σε κάθε ταβερνάκι που καταλύαμε μετά τον κάματο της κάθε έκθεσης, τραγουδώντας και κυριολεκτώντας «μαύρη ζωή που κάνουμε εμείς οι μαύροι κλέφτες». Η αγάπη που συλλέξαμε από αγνώστους, από δημιουργικούς ανθρώπους, εγκλωβισμένους στην κάθε επαρχία γύρω μας ή και μέσα μας και που πιστεύω να μας έδωσε μια τουλάχιστον αληθινή στιγμή για τον καθένα. Θα καταφέρουμε να κάνουμε τα έργα δέντρα σ’ ένα άλσος τελετουργικό όπως θέλουμε; Θα στήσουμε ένα καφενείο της Δημοκρατίας σ’ ένα χωριό πυρόπληκτο; Δεν ξέρω. Και να σας πω, δεν έχει σημασία αν θα τα καταφέρουμε. Τον Ιούνιο θα σας περιμένουμε έτσι και αλλιώς στην Ρόδο, σ’ ένα κτήμα 1000 στρεμμάτων συνείδησης, να στήσουμε μια ανεξάρτητη γιορτή για όσα αξίζει να αγαπάμε σ’ αυτόν το τόπο που μας αποχαιρετά σαν Αλεξάνδρεια. Και ίσως εκεί να μετατρέψουμε τη θλίψη σε γιορτή δημιουργίας, μια αυτόνομη γιορτή, υπερβατικά, ξεπλένοντας την υποβόσκουσα ακυρότητα όλων, υμών όσο και ημών.
Κατεβάστε το τεύχος σε μορφή PDF
ΣΗΜΕΙΑ ΔΙΑΝΟΜΗΣ
Ακούγεται σαν θεατρικό με πράξεις αλλά είναι αλήθεια. Τα έργα υπάρχουν στ’ αλήθεια, στοιβαγμένα σε μια καρότσα. Τα καμένα δέντρα εξακολουθούν να είναι καμένα. Η αμηχανία μας απέναντι τους, το ίδιο αλήθεια.
ΠΡΑΞΗ ΤΡΙΤΗ: Δεκέμβρης 2007
ΠΡΑΞΗ ΠΕΜΠΤΗ: Μάρτης ακόμα 
ΠΡΑΞΗ ΟΓΔΟΗ: Ιούνιος 2008, Βόλος
ΠΡΑΞΗ ΔΕΚΑΤΗ: Νοέμβρης 2008, Ζάκυνθος
ΠΡΑΞΗ ΔΕΚΑΤΗ ΤΡΙΤΗ: Απρίλης 2009, Παρίσι
