21 Μαΐου: Παγκόσμια Ημέρα Πολιτισμικής Διαφορετικότητας
Η πολυπολιτισμικότητα θέλει και τις θυσίες της. Ειδικά αν είσαι… ζευγάρι μαζί της. Απαραίτητα εφόδια, η ανεκτικότητα στο διαφορετικό και πάνω από όλα η καλή θέληση
Της Σταυρούλας Μπάκα
Κοιτάζω στην ιστοσελίδα της UNESCO τις παγκόσμιες ημέρες που έχουν θεσπιστεί για διάφορα ζητήματα του πλανήτη και της ανθρωπότητας. Ζητήματα τα ονομάζουμε αλλά μάλλον με προβλήματα μοιάζουν. Παγκόσμια ημέρα νερού, παγκόσμια ημέρα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, παγκόσμια ημέρα κατά του ρατσισμού. Η λίστα αριθμεί πάνω από 100 και πλέον διεθνείς ημέρες ευαισθητοποίησης. Ο δε Μάιος, πάνω από δέκα. Προχτές μια φίλη συνειδητοποίησε ότι τα γενέθλια της συμπίπτουν με την παγκόσμια ημέρα μουσείων (18 Μαΐου) και δεν παρέλειψε να μου υπενθυμίσει πως η δικιά μου ημέρα γενεθλίων (21 Μαΐου) συμπίπτει με την παγκόσμια ημέρα πολιτισμικής διαφορετικότητας, διαλόγου και ανάπτυξης, γνωστή και ως International Diversity Day.
Diversity, στα ελληνικά, θα πει διαφορετικότητα. Σκέφτομαι πόσο πολύ από τη μια προσπαθούμε να τονίσουμε το πόσο ίδιοι είμαστε όλοι οι άνθρωποι στον πλανήτη, προκειμένου να εξαλείψουμε τα φαινόμενα ρατσισμού και από την άλλη θεσπίζουμε παγκόσμια ημέρα για την προστασία της διαφορετικότητας. Οσο και αν φαίνεται αντιφατικό είναι αρκετά μελετημένο και απαραίτητο. Θα έλεγε κανείς πως σε κοινωνίες σαν τις δικές μας που όροι όπως παγκοσμιοποίηση, Ευρωπαϊκή Ενωση, μόδα, μετανάστευση πολλές φορές τρομοκρατούν τις συνειδήσεις μας, μη τυχόν και χάσουμε αυτό που λέμε πολιτισμική κληρονομιά και παράδοση, εθνική συνείδηση και ταυτότητα, μια τέτοια ημέρα δεν μπορεί από το να χαίρει ειδικής σημασίας.
Θυμάμαι χαρακτηριστικά, όταν βρέθηκα στην Αγγλία, τους μουσουλμάνους να γιορτάζουν το Ραμαζάνι. Είχαν δικαίωμα να απουσιάσουν τόσο από το Πανεπιστήμιο (οι φοιτητές) όσο και από τη δουλειά τους (οι εργαζόμενοι). Κάποιοι, όλα αυτά τα θεωρητικά που τόση ώρα προσπαθώ να εξηγήσω, τα βιώνουν καθημερινά μέσα σε πιο μικρές κοινωνίες σαν αυτή της οικογένειας. Η διατήρηση της πολιτισμικής διαφορετικότητας σε οικογένειες όπου τα ζευγάρια είναι από διαφορετικές χώρες, γίνεται -όπως θα διαπιστώσετε παρακάτω- κοινή συναινέσει. Η διαφορά θρησκείας, οι διατροφικές συνήθειες, ο ρόλος του άντρα και της γυναίκας στο σπίτι, η γλώσσα που μιλούν τα παιδιά αλλά και η γλώσσα που επικοινωνεί το ζευγάρι, ακόμα και ο τόπος διαμονής ή ο τόπος διακοπών είναι μερικά από τα ζητήματα που προκύπτουν. Ζητήματα τα οποία όμως φαίνεται να λύνονται και να μην εμποδίζουν ανθρώπους από διαφορετικές χώρες να ενωθούν και να δημιουργήσουν δική τους οικογένεια συνδυάζοντας αυτά τα δύο στοιχεία.
Δεν είναι λίγα τα ζευγάρια από ξένες χώρες που ζουν και εργάζονται στην Καλαμάτα, έχοντας τα περισσότερα από αυτά δημιουργήσει δικιά τους οικογένεια. Σκέφτομαι πόσα τέτοια ζευγάρια γνωρίζω εγώ η ίδια. Οι συνδυασμοί είναι σχεδόν ατελείωτοι. Ελληνας με Σουηδέζα, Ελληνας με Ιταλίδα, Ελληνας με Ρουμάνα, Ελληνίδα με Παλαιστίνιο, Ελληνας με Αγγλίδα, Ελληνας με Γερμανίδα, Ελληνίδα με Αιγύπτιο. Κοιτάξτε στη γειτονιά σας και σίγουρα θα ανακαλύψετε μια τέτοια περίπτωση ζευγαριού. Κοινό τους χαρακτηριστικό, η ανεκτικότητα στο διαφορετικό και πάνω από όλα η καλή θέληση. Διότι η πολυπολιτισμικότητα θέλει και τις θυσίες της.
Ελλάδα-Γαλλία συμμαχία
Η Σόφι Φεντερλέν ερχόταν στην Καλαμάτα για διακοπές από παιδί παρέα με τους γονείς της οι οποίοι πού να φανταστούν ότι στα 14 της θα δει έναν αναδυόμενο, από τη θάλασσα του μεσσηνιακού κόλπου, Απόλλωνα, όπως αποκάλεσε τον μέχρι σήμερα σύντροφο και σύζυγό της πλέον Αρη Νικολαΐδη. «Ενας Απόλλωνας που έγινε Ηφαιστος» προσθέτει αυτός γελώντας. Ο αυτοσαρκασμός είναι ένα χαρακτηριστικό του συγκεκριμένου ζευγαριού και δεν ξέρω σε ποια από τις δύο κουλτούρες να το αποδώσω. Στην ελληνική ή τη γαλλική. «Το χιούμορ είναι απαραίτητο αλλιώς δεν γίνεται. Θυμάμαι όταν έτρεχα για την άδεια παραμονής στις αρχές στην Αθήνα, στο Αλλοδαπών. Απαράδεκτα πράγματα. Και καλά για εμένα που είμαι από μια χώρα που εδώ την έχουν σε “υπόληψη”. Πού να δεις τι γινότανε με άτομα από χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ενωσης. Οι ανακοινώσεις μόνο στα ελληνικά. Ασε την αγένεια και την απαράδεκτη αντιμετώπιση. Ακόμα έτσι είναι, από ό,τι μαθαίνω».
Πώς νιώθει ο Αρης σε τέτοιες περιπτώσεις, όταν η χώρα μας παρουσιάζει το άλλο της πρόσωπο; «Πώς να νιώσω; Ετσι είναι τα πράγματα εδώ δυστυχώς. Ενδιαφερόμαστε μόνο για το σπίτι μας. Πάμε σαφώς πιο αργά στα περισσότερα ζητήματα σε σχέση με τη Γαλλία». Πώς πήρατε την απόφαση να έρθει η Σόφι εδώ, αντί να πας εσύ στη Γαλλία; «Μετά το Πανεπιστήμιο ήρθε ο στρατός και μετά κατευθείαν έπρεπε να βρω μια δουλειά. Βρήκα δουλειά η οποία πήγαινε πολύ καλά και μετά όπως καταλαβαίνεις τα πράγματα σε πάνε, δεν τα πας». Για τη Σόφι, η απόφασή της να έρθει Ελλάδα ήταν απόφαση στιγμής και ζωής από ό,τι φαίνεται. «Αλληλογραφούσαμε σχεδόν 3 χρόνια όταν αποφάσισα να έρθω τελικά και να σπουδάσω Γαλλική Φιλολογία στην Αθήνα. Για εμένα τότε το να είμαι κοντά στον Αρη ήταν το πιο σημαντικό πράγμα. Δεν μετανιώνω για την επιλογή μου. Το μόνο δύσκολο είναι πως μου λείπουν πολύ οι γονείς μου».
Στη συζήτηση έτυχε να είναι και η μητέρα της Σόφι από τη Γαλλία, η οποία έχει έρθει να τους δει. «Η Σόφι είναι το μόνο παιδί που έχουμε. Μας λείπει πάρα πολύ. Οταν στην αρχή μας είπε για την απόφασή της να έρθει Ελλάδα, είπαμε πως ό,τι και να κάνουμε έχει πάρει την απόφασή της. Δεν ήξερα όμως πόσο δύσκολο θα ήταν για εμάς αυτό».
Στη Γαλλία πάτε; «Ναι, τα καλοκαίρια και όποτε βρίσκουμε χρόνο. Είναι πολύ καλό και για τα παιδιά γιατί εξασκούν και τη γλώσσα και γνωρίζουν και έναν άλλο πολιτισμό. Νιώθω ότι τα παιδιά μας γνωρίζουν αυτόματα πως εκτός από την Ελλάδα υπάρχουν και άλλοι εκεί έξω, που δεν είναι απαραίτητα ανώτεροι ή κατώτεροι όπως δεν είναι ανώτερος ο μπαμπάς ή η μαμά». Θα ήθελες κάποια στιγμή να γυρίσεις πίσω; «Νιώθω πως μετά από τόσα χρόνια στην Ελλάδα θα μου είναι δύσκολο να προσαρμοστώ στη Γαλλία ξανά. Οχι δεν έχω σκεφτεί καθόλου κάτι τέτοιο». Με τη γλώσσα αντιμετωπίσατε προβλήματα στην αρχή; «Στις αρχές μιλούσαμε στα Αγγλικά» μας λέει ο Αρης και συνεχίζει γελώντας: «Μη φανταστείς κανένα τρελό επίπεδο. I love you, you love I. Το δύσκολο ήταν όταν ήμασταν με φίλους του ενός ή του άλλου. Ενας από τους δυο μας μετά από λίγο δεν μπορούσε να συμμετέχει στην κουβέντα. Ηταν ή στα Ελληνικά ή στα Γαλλικά. Ομως τώρα έχουν βελτιωθεί πολύ τα γαλλικά μου». Για τα παιδιά δεν είναι δύσκολο να προσαρμοστούν στις δύο γλώσσες; «Όχι τους βγαίνει φυσιολογικά. Είναι πλεονέκτημα. Γλυτώνουμε και τα φροντιστήρια Γαλλικών» (γέλια) Ελλάδα-Γαλλία συμμαχία δηλαδή; «Αρκεί να μην παίζουν οι εθνικές μας ομάδες στο Euro όπως έγινε πριν τέσσερα χρόνια. Είχαμε πολύ γέλιο. Χωρισμένοι σε στρατόπεδα στο σπίτι και να προσπαθούμε να πάρουμε ο κάθε ένας τα παιδιά με το μέρος του. Οι μισοί με μπλουζάκια της εθνικής Γαλλίας και οι άλλοι μισοί με καπελάκια της εθνικής Ελλάδος». Μια χαρά, σκέφτηκα την ώρα που τραβούσα τη φωτογραφία. Οποιο και να ήταν το σκορ, αυτό το σπίτι θα είχε γιορτή.
Μοιρασμένοι… σε τρεις ηπείρους
Η Νάο και ο Γιώργος Πλαμανδούρας έχουν μόλις λίγους μήνες που ζουν στην Καλαμάτα. Ο Γιώργος, το διάστημα που έμειναν εδώ, δούλευε σαν δάσκαλος Αγγλικών σε φροντιστήριο της πόλης και η συνέντευξη πραγματοποιήθηκε λίγες ημέρες πριν φύγουν για Ιαπωνία.
«Συνηθίζεται και στην Ιαπωνία να παίρνει η γυναίκα το επώνυμο του άντρα;» ήταν η πρώτη ερώτηση μετά τις απαραίτητες συστάσεις. «Ναι, έτσι είναι και στη χώρα μου» μας λέει η Νάο κοιτώντας τον άντρα της Γιώργο που γελάει. «Συνηθίζεται σε πολλές χώρες, μόνο για την ελληνική κυβέρνηση είναι δύσκολο να το καταλάβει» συμπληρώνει αυτός. «Γιατί το λες αυτό»; Είναι η επόμενή μου ερώτηση. «Δεν μπορείς να φανταστείς τι λάθη είχανε κάνει στα χαρτιά μας και τι τραβήξαμε για να μας τα διορθώσουν έτσι ώστε να μπορέσουμε να μείνουμε αυτό το χρόνο εδώ. Στα χαρτιά της Νάο αντί για χώρα καταγωγής Ιαπωνία είχαν γράψει Κίνα! Οταν δε στην Καλαμάτα που φτάσαμε, το είπα στην υπάλληλο της αρμόδιας υπηρεσίας η απάντηση ήταν: Ε, τι Κίνα τι Ιαπωνία… Εννοείται ότι για το δικό τους λάθος τρέχαμε εμείς πάλι στις αρμόδιες υπηρεσίες της Αθήνας. Αστα να πάνε». Ο Γιώργος Πλαμανδούρας και η Νάο Χόσο γνωρίστηκαν στην Ιαπωνία όπου ο Γιώργος είχε πάει μετά τις σπουδές του στην Αμερική σαν δάσκαλος Αγγλικών. «Ισως η γραφειοκρατία για εμάς να ήταν μεγαλύτερη γιατί είμαι Ελληνοαμερικανός. Εχω γεννηθεί στην Αμερική και εκτός από καλοκαιρινές διακοπές είναι η πρώτη φορά που έρχομαι στην Ελλάδα. Ακολουθούμε παρόμοια διαδικασία με κάποιον εκτός Ευρωπαϊκής Ενωσης».
Πόσο καιρό είστε Ελλάδα; «Είμαστε στην Καλαμάτα από το Σεπτέμβρη και δε νομίζουμε ότι θα καθίσουμε περισσότερο. Είναι πολύ διαφορετικά τα πράγματα από ό,τι τα είχαμε φανταστεί. Καλό είναι το τοπίο και ο καιρός και οι άνθρωποι, αρκεί να μην μπλέξεις με τη γραφειοκρατία και να μη χρειαστεί να πας στο ΙΚΑ. Ασε που είναι πολύ δύσκολο πλέον και επαγγελματικά». Εσείς πώς πήρατε την απόφαση να έρθετε εδώ; «Από μικρός θαύμαζα τον πολιτισμό και τις ομορφιές της Ελλάδας έτσι όπως την έβλεπα μέσα από τα βιβλία. Ο αρχαιοελληνικός πολιτισμός για εμένα είναι κάτι ιερό. Δυστυχώς απέχει πολύ από τον σημερινό ή από αυτό που έχουν αναπτύξει εδώ και έχει μεγάλη διαφορά να έρχεσαι μόνο για διακοπές και να προσπαθήσεις να φτιάξεις ένα σπιτικό εδώ και μια οικογένεια» λέει ο Γιώργος.
«Η αλήθεια είναι πως εμείς μπορεί να τα βρήκαμε δύσκολα. Αλλά χαίρομαι γιατί δοκιμάσαμε. Ακόμα και αν φύγουμε δεν θα έχω μετανιώσει που ήρθαμε. Σε κάθε χώρα υπάρχουν μειονεκτήματα. Για παράδειγμα δεν θα ήθελα με τίποτα να μεγαλώσω το παιδί μου στην Ιαπωνία. Οι νέοι λόγω του απίστευτου ανταγωνισμού που επικρατεί εκεί, νομίζω πως είναι πολύ δυστυχείς. Τα ναρκωτικά και τα ποσοστά αυτοκτονίας των εφήβων έχουν ξεπεράσει κάθε προηγούμενο. Από το νηπιαγωγείο τα παιδιά μπαίνουν σε ένα κλίμα ανταγωνισμού. Λέμε εδώ για το φαινόμενο των φροντιστηρίων. Πού να δείτε στην Ιαπωνία. Το ίδιο και στη δουλειά. Θυμάμαι χαρακτηριστικά ότι τον πατέρα μας τον βλέπαμε μια φορά την εβδομάδα. Οταν κοιμόμασταν, έφευγε για δουλειά και γυρνούσε όταν εμείς πάλι είχαμε πέσει για ύπνο. Θέλω ένα πιο ανθρώπινο περιβάλλον για τη μικρή» λέει η Νάο.
Το ότι για να παντρευτείτε έπρεπε να γίνεις ορθόδοξη σε έχει ενοχλήσει; «Καθόλου. Για εμάς, στην οικογένειά μου, η θρησκεία δεν ήταν κάτι τόσο σημαντικό. Χαίρομαι που ο Γιώργος πιστεύει σε κάτι. Χαίρομαι και εγώ που έγινα Χριστιανή. Είναι μια θρησκεία με πολύ ωραίες παραδώσεις και έχει σαν επίκεντρο την αγάπη προς το συνάνθρωπό μας». Και ο επόμενος σταθμός ποιος είναι; «Νομίζω πως θα επιστρέψουμε στην Αμερική. Σε πολύ λίγες ημέρες πετάμε για Ιαπωνία για να δούμε τους γονείς της Μάο και μετά μάλλον πίσω στην Αμερική».
Μαμά από την Ιαπωνία, μπαμπάς Ελληνοαμερικανός και η μικρή να μεγαλώνει στην Αμερική. Πολίτης του κόσμου δηλαδή. «Εμείς θέλουμε να προσπαθήσουμε για το καλύτερο. Να μη φοβηθούμε να διεκδικήσουμε μια καλύτερη ζωή για τη μικρή. Ελπίζουμε το ότι είμαστε από διαφορετικές χώρες να μην είναι ένα εμπόδια για αυτή αλλά ένα χάρισμα. Και πιστεύω το να αγαπάς χωρίς να στέκεσαι σε ταμπέλες, είναι χάρισμα. Εμείς δεν έχουμε μετανιώσει» μοιάζει να λένε κι οι δυο με μια φωνή.
Κατεβάστε το τεύχος σε μορφή PDF
ΣΗΜΕΙΑ ΔΙΑΝΟΜΗΣ
Η 
Η 
